Documentation of Murut Bookan

Language	Murut Bookan
Depositor	Siak Bie Soh
Affiliation	Universiti Malaya
Location	Malaysia
Collection ID	0743
Grant ID	SG0749
Funding Body	ELDP
Collection Status	Collection online
Landing Page Handle	http://hdl.handle.net/2196/9d5ab219-01cf-4d4c-aae8-8e8f56eb8ac6

 

Summary of the collection

English: The Murut Bookan documentation project, funded by the Endangered Languages Documentation Programme (ELDP) from 2023 to 2024, is a collaborative initiative involving linguists, the local community, native-speaker consultants, and local researchers. The project collected, transcribed, and translated a diverse range of data across various genres and topics, including community customs, cultural practices, and historical traditions.

The deposited materials include annotated video and audio recordings of Bookan speakers sharing narratives about their culture, personal experiences, daily practices, songs, and traditional instrumental music. These annotations comprise orthographic transcriptions in Bookan, translations in Malay and English (provided as ELAN files), and glosses (available in FLEx files). In addition, images documenting key moments and shared artifacts are included.

Although the project has officially concluded, ongoing efforts to refine the orthography and glossing continue in close collaboration with the community to increase the number of transcribed, translated, and glossed hours. Session information is provided in Murut Bookan, Malay, and English, with plans to incorporate additional languages such as Chinese and others in the future to broaden accessibility and reach a wider audience.

Malay: Projek dokumentasi Murut Bookan, yang ditaja oleh Endangered Languages Documentation Programme (ELDP) dari tahun 2023 hingga 2024, adalah inisiatif kerjasama yang melibatkan ahli bahasa, komuniti setempat, perunding penutur asli, dan penyelidik tempatan. Projek ini mengumpul, mentranskripsikan, dan menterjemah data yang berbeza merangkumi pelbagai genre dan topik, termasuk adat komuniti, amalan budaya, dan tradisi sejarah.

Bahan yang telah disimpan termasuk rakaman video dan audio yang dianotasi oleh penutur Bookan yang berkongsi cerita mengenai budaya mereka, pengalaman peribadi, amalan harian, lagu, dan muzik tradisional instrumen. Anotasi ini mengandungi transkripsi ortografik dalam Bahasa Murut Bookan, penterjemahan dalam Bahasa Melayu dan Bahasa Inggeris (dalam fail ELAN), serta gloss dalam fail FLEx. Selain itu, gambar yang mendokumentasikan detik-detik penting dan artifak turut disertakan.

Walaupun projek ini telah tamat, usaha berterusan untuk memperbaiki ortografi dan glossing masih dijalankan dengan kerjasama rapat bersama komuniti bagi menambah bilangan jam yang telah ditranskripsikan, diterjemah dan diberi gloss. Maklumat sesi disediakan dalam Bahasa Murut Bookan, Bahasa Melayu, dan Bahasa Inggeris, dengan rancangan untuk menambah bahasa lain seperti Bahasa Cina dan lain-lain pada masa akan datang bagi meluaskan capaian dan mencapai khalayak yang lebih luas.

Simplified Chinese: 穆鲁特布坎（Murut Bookan） 穆鲁特布坎（Murut Bookan） 语言记录项目由濒危语言文献计划（Endangered Languages Documentation Programme，简称 ELDP）资助，项目时间为2023年至2024年。该项目是一个由语言学家、当地社区、母语顾问及本地研究人员共同参与的合作计划。项目收集、转录并翻译了涵盖多种体裁和主题的丰富资料，包括社区习俗、文化实践和历史传统。
已存档的材料包括由 穆鲁特布坎（Murut Bookan） 语使用者讲述其文化、个人经历、日常生活、歌曲及传统乐器音乐的视频和音频录音，这些录音都附有注释。注释内容包括 穆鲁特布坎（Murut Bookan） 语的正字法转录、马来语和英语的翻译（以 ELAN 文件形式呈现）以及词汇注释（以 FLEx 文件形式呈现）。此外，还包括记录关键时刻和共享文物的图片。

虽然项目已经结束，但目前仍在与社区密切合作，继续完善正字法和词汇注释工作，以增加转录、翻译和注释的时长。项目的会话信息已提供 穆鲁特布坎（Murut Bookan）语、马来语和英语版本，并计划未来加入中文及其他语言版本，以扩大项目的可及性，惠及更广泛的受众。

 

Group represented

English: The Murut are the third-largest indigenous ethnic community in Sabah, Malaysia, with an estimated population of approximately 112,900. They belong to the Austronesian language family, specifically within the Malayo-Polynesian subgroup. The Murut communities are further divided into 12 to 13 sub-ethnic groups, each possessing distinct customs, traditions, and languages. Linguistically, the Murut language is often classified within the Southwest Sabah subgroup, as proposed in Blust’s (2010) Greater North Borneo Hypothesis and revisited by Lobel (2013). This classification highlights the rich diversity within the Murut linguistic and cultural landscape. To date, only elderly community members maintain fluency in the Bookan language and a strong cultural connection to it, with ongoing efforts aiming to revitalize and preserve the language.
Among these subgroups, Murut Bookan (ISO 639-3: bnb) remains the least documented oral language. It is spoken by an estimated 2,400 or fewer individuals, primarily residing in the interior regions of Sabah. The Murut Bookan community is concentrated in areas such as Keningau, Sook, Tulid, and Lanas.

Malay: Murut merupakan komuniti etnik pribumi ketiga terbesar di Sabah, Malaysia, dengan anggaran populasi kira-kira 112,900 orang. Mereka tergolong dalam keluarga bahasa Austronesia, khususnya dalam sub-kumpulan Melayu-Polinesia. Komuniti Murut dibahagikan kepada 12 hingga 13 sub-etnik, masing-masing mempunyai adat, tradisi, dan bahasa yang tersendiri. Dari segi linguistik, Bahasa Murut sering diklasifikasikan dalam sub-kumpulan Sabah Barat Daya, seperti yang dicadangkan oleh hipotesis Greater North Borneo oleh Blust (2010) dan disemak semula oleh Lobel (2013). Pengkelasan ini menekankan kepelbagaian yang kaya dalam landskap linguistik dan budaya Murut. Setakat ini, hanya ahli komuniti yang berumur sahaja yang masih fasih bertutur dalam Bahasa Murut Bookan dan mengekalkan hubungan budaya yang kuat dengan bahasa tersebut, dengan usaha berterusan untuk memulihara dan menghidupkan kembali bahasa ini.

Antara kumpulan-kumpulan sub-etnik, Murut Bookan (kod ISO 639-3: bnb) merupakan bahasa lisan yang paling kurang didokumentasikan. Ia dituturkan oleh kira-kira 2,400 orang atau kurang, yang kebanyakannya tinggal di kawasan pedalaman Sabah. Komuniti Murut Bookan, terutamanya tertumpu di kawasan seperti Keningau, Sook, Tulid, dan Lanas.

Simplified Chinese: 穆鲁特(Murut)族是马来西亚沙巴州第三大原住民族群，估计人口约为112,900人。他们属于南岛语系中的马来-波利尼西亚语支。穆鲁特族社区进一步细分为12至13个亚族群，每个穆鲁特族子群拥有独特的风俗、传统和语言。在语言学上，穆鲁特语通常被归类于西南沙巴子群，正如Blust（2010）提出的大北婆罗洲假设以及Lobel（2013）的重新审视所示。这一分类凸显了穆鲁特语言和文化多样性的丰富性。至今，只有年长的社区成员仍然流利使用穆鲁特布坎（Murut Bookan）语，并且与该语言保持着深厚的文化联系，目前正持续进行振兴和保护工作。
在这些穆鲁特族子群中，布坎语（ISO 639-3代码：bnb）是记录最少的口语语言。大约有2,400名或更少的使用者，主要分布在沙巴内陆地区。穆鲁特布坎社区主要集中在如根地咬、苏克、图立和拉纳斯等地。

 

Language information

English: Murut Bookan (ISO 639-3: bnb) is an Austronesian language spoken by approximately 0.02% of the Murut community. Its vitality status is classified as Level 7, indicating that the language is undergoing a shift. This means that younger generations are gradually moving away from using Murut Bookan in favor of more dominant languages such as Malay and English. Consequently, Murut Bookan faces an increasing risk of disappearance, especially as younger community members become more integrated into broader national and global contexts. Preliminary findings suggest that Murut Bookan follows a Verb-Subject-Object (VSO) sentence structure. More detailed findings will be updated periodically following further discussions with linguists, community members, and language consultants.

Malay: Murut Bookan (ISO 639-3: bnb) adalah sebuah bahasa Austronesia yang digunakan oleh kira-kira 0.02% daripada komuniti Murut. Status daya hidup bahasa ini diklasifikasikan pada Tahap 7, yang menunjukkan bahawa bahasa ini sedang mengalami peralihan. Ini bermakna generasi muda secara beransur-ansur meninggalkan penggunaan bahasa Murut Bookan dan lebih memilih bahasa yang lebih dominan seperti Bahasa Melayu dan Bahasa Inggeris. Oleh itu, bahasa Murut Bookan menghadapi risiko semakin pupus, terutamanya apabila anggota komuniti muda semakin terlibat dalam konteks nasional dan global yang lebih luas. Penemuan awal mencadangkan bahawa Murut Bookan mengikuti struktur ayat Kata Kerja-Subjek-Objek (VSO). Penemuan yang lebih terperinci akan dikemas kini dari semasa ke semasa selepas perbincangan lanjut bersama ahli bahasa, ahli komuniti, dan perunding bahasa.

Simplified Chinese: 穆鲁特布坎语（Murut Bookan）（ISO 639-3: bnb）是一种由约占Murut族群0.02%的成员使用的南岛语系语言。该语言的活力状态被评为第7级，表明该语言正在发生转变。这意味着年轻一代逐渐减少使用穆鲁特布坎（Murut Bookan）语言，转而使用更为主流的语言，如马来语和英语。因此，随着年轻一代社区成员越来越多地融入更广泛的国家和全球环境，穆鲁特布坎（Murut Bookan）语面临日益消失的风险。初步研究发现，穆鲁特布坎（Murut Bookan）语遵循动词-主语-宾语（VSO）的句子结构。更多具体的研究结果将随着与语言学家、社区成员及语言顾问的进一步讨论而不断更新。

 

Acknowledgement and citation

English: I would like to express my sincere gratitude to the Endangered Languages Documentation Programme (ELDP) for funding the Murut Bookan language documentation project. I also extend my heartfelt thanks to the ELDP and ELAR teams for their professional training in Berlin in 2023, which equipped me with the essential knowledge and skills that made this language documentation possible.

I am deeply grateful to the Murut people, particularly the Bookan community members and language consultants, for their generosity in sharing their rich cultural and linguistic heritage, especially the participants of the project, whom I could not name individually here, but without whom this project would not have been possible. Special thanks go to Madam Chung Li Fui, Mr. Chung Li Siong and Mr. Junik Bajit for connecting me with the Murut Bookan community; the president of the Murut Bookan Association, Mr. Julius; and the village chiefs, Mr. Asik, Mr. Mandoi, and Mr. Alias. I also wish to thank Mr. Alfred, Mr. Mius, Mr. Joseph, Mr. Robert, Mr. Midi, Mr. Roger, Madam Pongoi, Madam Cecilia, Madam Salama, Mr. Kenny, and their respective families. Their active participation, valuable insights, and thoughtful advice have been instrumental to the success of this project. I especially appreciate the ongoing sharing sessions with the elders, particularly Mr. Julius, Mr. Gadong, Madam Dantimog, and Madam Susak, which have greatly enhanced the accuracy and depth of the language documentation project.

My heartfelt thanks also go to the ELAR and ELDP depositing teams for their continued support, expert guidance, patience, and kind assistance throughout the process, from the initial discussions on the project workplan and setting up the ELAR account, to resolving technical issues and, later, depositing the Bookan materials, as well as for their ongoing efforts to help us enhance the archived work.

I am also deeply appreciative of my colleagues, especially senior colleagues with extensive experience in language documentation research, for their guidance, advice, and encouragement throughout this journey. Special thanks are due to my undergraduate research assistants for their timely and effective completion of the tasks assigned to them. I would also like to express my sincere gratitude to the University and the Research Office for their support and approval of research leave during the semester break, which enabled me to carry out data collection and analysis in Sabah, away from campus.

I would like to express my profound gratitude to my family and relatives, especially my parents, for their unconditional love, support, and companionship during my pilot studies from 2021 to 2022. I am particularly thankful to my parents, who personally drove me to the interior districts and helped me become familiar with the geography before I was able to explore these areas independently.

Above all, I thank God for His grace, blessings, and the opportunities that made this project possible.

To refer to any data from the collection, please cite as follows:
Soh, Siak Bie. 2023. Documentation of Murut Bookan. Endangered Languages Archive. Handle: http://hdl.handle.net/2196/f409972b-997d-4187-a584-2f3e72a40c1d. Accessed on [insert date here].

Malay: Saya ingin merakamkan setinggi-tinggi penghargaan dan terima kasih yang tulus ikhlas kepada Endangered Languages Documentation Programme (ELDP) kerana membiayai projek pendokumentasian Bahasa Murut Bookan. Saya juga ingin mengucapkan setinggi-tinggi terima kasih kepada pasukan ELDP dan ELAR atas latihan profesional yang telah diadakan di Berlin pada tahun 2023, yang telah membekalkan saya dengan pengetahuan dan kemahiran penting sehingga pendokumentasian bahasa ini dapat direalisasikan.

Saya amat berterima kasih kepada masyarakat Murut, khususnya ahli komuniti Bookan dan perunding bahasa, atas kemurahan hati mereka berkongsi warisan budaya dan linguistik, terutamanya para peserta projek yang tidak dapat saya sebutkan namanya satu persatu di sini, namun tanpa mereka projek ini tidak akan dapat dilaksanakan. Ucapan terima kasih khas ditujukan kepada Puan Chung Li Fui, Encik Chung Li Siong, dan Encik Junik Bajit kerana telah menghubungkan saya dengan komuniti Murut Bookan; presiden Persatuan Murut Bookan, Encik Julius; serta ketua-ketua kampung, Encik Asik, Encik Mandoi, dan Encik Alias. Saya juga ingin mengucapkan terima kasih kepada Encik Alfred, Encik Mius, Encik Joseph, Encik Robert, Encik Midi, Encik Roger, Puan Pongoi, Puan Cecilia, Puan Salama, Encik Kenny, serta keluarga masing-masing. Penyertaan aktif, pandangan yang bernas, dan nasihat yang membina daripada mereka telah menjadi faktor penting dalam kejayaan projek ini. Saya amat menghargai sesi perkongsian berterusan bersama para warga tua, khususnya Encik Julius, Encik Gadong, Puan Dantimog, dan Puan Susak, yang telah banyak mempertingkatkan ketepatan dan kedalaman projek bahasa pendokumentasian ini.

Ucapan terima kasih yang tulus ikhlas juga saya tujukan kepada pasukan pendepositan ELAR dan ELDP atas sokongan berterusan, bimbingan pakar, kesabaran, dan bantuan mesra mereka sepanjang proses, daripada perbincangan awal mengenai pelan kerja projek dan penyediaan akaun ELAR, sehinggalah menyelesaikan isu teknikal serta, pada peringkat seterusnya, mendepositkan bahan Bookan, serta atas usaha berterusan mereka membantu kami menambah baik kerja yang diarkibkan.

Saya juga amat menghargai rakan sekerja saya, khususnya rakan senior yang mempunyai pengalaman luas dalam penyelidikan pendokumentasian bahasa, atas bimbingan, nasihat dan galakan mereka. Ucapan terima kasih istimewa ditujukan kepada pembantu penyelidik prasiswazah saya atas penyempurnaan tugasan yang diberikan dengan tepat pada masanya dan berkesan. Saya juga ingin merakamkan setinggi-tinggi penghargaan kepada Universiti dan Pejabat Penyelidikan atas sokongan dan kelulusan cuti penyelidikan semasa cuti semester, yang membolehkan saya menjalankan pengumpulan dan analisis data di Sabah, jauh dari kampus.

Saya ingin merakamkan setinggi-tinggi penghargaan kepada keluarga dan sanak saudara saya, khususnya ibu bapa saya, atas kasih sayang tanpa syarat, sokongan, dan kebersamaan mereka sepanjang kajian perintis saya dari tahun 2021 hingga 2022. Saya amat berterima kasih kepada ibu bapa saya yang telah memandu saya sendiri ke daerah pedalaman dan membantu saya mengenali geografi kawasan tersebut sebelum saya dapat menerokainya secara berdikari.

Yang paling utama, saya bersyukur kepada Tuhan atas kasih kurnia-Nya, berkat-Nya, serta peluang yang telah memungkinkan projek ini dilaksanakan.

Untuk merujuk sebarang data daripada koleksi ini, sila nyatakan rujukan seperti berikut:
Soh, Siak Bie. 2023. Documentation of Murut Bookan. Endangered Languages Archive. Handle: http://hdl.handle.net/2196/f409972b-997d-4187-a584-2f3e72a40c1d. Diakses pada [masukkan tarikh di sini].

Simplified Chinese: 我谨向濒危语言记录计划,Endangered Languages Documentation Programme (ELDP）致以最诚挚的谢意，感谢其资助了穆鲁特布坎（Murut Bookan）语言的记录项目。
我还要衷心感谢 ELDP 和 ELAR 团队于 2023 年在柏林举办的专业培训，这次培训为我提供了完成本次语言记录所必需的重要知识与技能，使本项目得以顺利实现。
我衷心感谢穆鲁特布坎（Murut Bookan）人民，特别是布干社区成员和语言顾问，慷慨分享他们丰富的文化和语言遗产，尤其是本项目的参与者们，虽然无法在此一一列名，但若没有他们，这个项目将无法完成。特别鸣谢钟丽慧女士、钟礼祥先生及Junik Bajit先生为我与穆鲁特布坎（Murut Bookan）社区建立联系；穆鲁特布坎（Murut Bookan）协会会长Julius先生；以及村长Asik 先生、Mandoi先生与Alias先生。我亦要感谢Alfred先生、Mius先生、Joseph先生、Robert先生、Midi先生、Roger先生、Pongoi女士、Cecilia女士、Salama女士、Kenny先生及其家人。
他们的积极参与、宝贵见解与建设性建议，对本项目的成功起到了至关重要的作用。我尤其感激与长者们持续开展的交流分享会，特别是Julius先生、Gadong先生、Dantimog女士及Susak女士，她/他们极大地丰富了本语言记录工作的准确性与深度。
我也要向 ELAR 和 ELDP 存档团队致以由衷的感谢，感谢他们在整个过程中给予的持续支持、专业指导、耐心以及热心帮助, 从最初的项目工作计划讨论、建立 ELAR 账户、解决技术问题，到后期存档 Bookan 材料, 以及他们为帮助我们改进档案工作所付出的不懈努力。
我同样十分感谢我的同事们，尤其是在语言记录研究方面拥有丰富经验的资深同事，感谢他们在整个过程中给予的指导、建议与鼓励。特别感谢我的本科研究助理，能及时、高效、高质量地完成所分配的任务。我也要向大学与研究办公室表达由衷的感谢，感谢他们在学期假期期间给予的支持与批准研究假期，使我得以离开校园，在沙巴进行数据采集与分析工作。
我谨向我的家人和亲属表达最深切的感激之情，特别是我的父母，感谢他们在我 2021 至 2022 年试点研究期间给予我无条件的爱、支持和陪伴。我尤其感谢我的父母，他们亲自开车带我前往内陆地区，帮助我熟悉地理环境，使我能够在之后独立探索这些地区。
最重要的是，我感谢上帝赐予的恩典、祝福和机会，使这项项目得以完成。

如需引用本合集中的任何数据，请按以下方式引用：
Soh, Siak Bie. 2023. Documentation of Murut Bookan. Endangered Languages Archive. Handle: http://hdl.handle.net/2196/f409972b-997d-4187-a584-2f3e72a40c1d. 访问日期：[在此处插入日期].